De Stichting Kairos k*r en de benadering van karma en reïncarnatie volgens de filosofie van k*r hebben uitdrukkelijke verbindingen met de antroposofie en het werk van Rudolf Steiner. We zijn dan ook altijd geïnteresseerd in het beeld dat daarvan leeft en tot uitdrukking komt in de publieke opinie.

Sinds een aantal jaren heeft Frits Abrahams een bijna dagelijkse column op de achterpagina van de NRC H. Op 12 mei 2006 schreef hij over Frans Kafka (die hij zeer bewondert) en Rudolf Steiner. De openingszin zet de toon. ‘Gelukkig is het allemaal goed afgelopen, maar ik schrok toch wel even toen ik merkte dat Frans Kafka ooit de theorieën van de Oostenrijkse filosoof-schrijver Rudolf Steiner enigszins serieus had genomen’. De rest van de column is een uiterlijk bezien redelijk adequate samenvatting van de ontmoeting die Kafka in 1911 met Steiner had (een vollediger verslag hiervan is opgenomen in het boek van Wolfgang E. Vögele (Hrsgb.), Der Andere Rudolf Steiner – Augenzeugenberichte, Interviews, Karikaturen, Verlag Die Pforte, Basel, 2005, blz. 185-194).

            Het voorbehoud ‘uiterlijk bezien redelijk adequate samenvatting’ in de vorige alinea is belangrijk. Tussen de regels dóór straalt de innerlijke houding van Abrahams jegens Steiner en de antroposofie. ‘Steiner en de antroposofie?? Die kun je toch niet serieus nemen?! Daar práát je niet eens over!’, zo ongeveer laat die innerlijke houding zich samenvatten. Wie in het publieke debat serieuze aandacht vraagt voor Steiner of de antroposofie, zit om die reden op voorhand al in de ‘verdachte hoek’. De uitdrukking ‘verdachte hoek’ komt uit een column-achtig weekoverzicht onder de rubriekstitel ´Z-notities´ van Maarten Huygen in de NRC H van 3 februari 2001. Na een uitleg van wat ‘onverdachte hoek’ betekent merkt Huygen op: ‘“Verdachte hoek” bestaat ook. Dat wordt nooit hardop gezegd, maar wel gedacht. Wie in de “verdachte hoek” zit, kan een megafoon gebruiken, maar wordt niet gehoord. Irrelevant, het geluid klinkt uit het verkeerde hokje’. Hoe komen de antroposofen uit ‘her verkeerde hokje’?

* Wie in de “verdachte hoek” zit …:

…: Zolang

38 / 3:

Op grond van de

vrijheid van menings-

uiting die in onze

vrije maatschappij

niemand ter discussie

stelt, heeft ieder

mens het recht

om zich niets

aan te trekken van wat een ander debiteert.

Hij hoeft zelfs niet te luisteren. Voor

wie k*r serieus neemt, ligt daar een probleem.

 Ook zonder karma of reïncarnatie in de discussie te betrekken is het embryo anno 2000⁺ een omstreden thema.

            ‘Mogen ouders een baby geboren laten worden om met diens stamcellen een stervend broertje of zusje te redden? In Nederland mag het niet, in België wel’. Aldus de aanhef van een artikel in de NRC H van 27 mei 2006 onder de titel ‘Geselecteerde baby moet behalve nuttig ook gewenst zijn’ Het artikel is een toelichting op een twee weken eerder verschenen bericht van staatssecretaris van Volksgezondheid Ross dat zij het Belgische voorbeeld niet zal volgen.

            ‘Artificiële procreatie’ is … onbetwistbaar realiteit èn het is even evident de meest vèr strekkende verandering in de geschiedenis van de mens en in de condition humaine sinds Adam en Eva. Wat maakt dat dit hoegenaamd nooit ter sprake komt in het publiek debat?

Ook zonder karma

of reïncarnatie in de discussie te betrekken

 is het embryo anno 2000⁺ …:

‘Zolang …’ 8 / 4

Wat maakt dat

… : Zolang 8 / 3

  De mens leeft afwisselend in een mannelijke en een vrouwelijke incarnatie, hoor je vaak. Of in deze bewering enige waarheid steekt, laat zich thans, bij de huidige stand van onderzoek naar k*r, niet vaststellen. Ze is echter aannemelijk, en indachtig aan de methode van de heuristiek lijkt het geoorloofd de bewering voorlopig onder voorbehoud serieus te nemen. Zodoende komt men echter in conflict met de moderne techniek van prenatale diagnostiek die het ook mogelijk maakt het geslacht van het embryo vooraf vast te stellen en embryo’s van het ongewenste geslacht te aborteren.

            Blijkens een uitzending in het programma Terzake op Canvas, België 2, zaterdag 27 mei 2006 is dit in India grootschalige routine. De moderne westers-wetenschappelijke medische techniek wordt zonder enige morele scrupules gebruikt door Indiase artsen, en omdat de kosten van dit onderzoek en de eventueel daarop volgende abortus provocatus aanzienlijk lager zijn dan de bruidsschat die de ouders zouden moeten gaan betalen als een meisje op komst is, hebben ze veel klandizie. Er is echter ook weerstand tegen deze praktijk; van de weeromstuit is een van de artsen die zich hiertegen verzet meermalen met de dood bedreigd.

            Ook zulke informatie geeft weer argumenten voor een fundamentele reflectie op de vraag waar de mens vandaan komt en in hoeverre die vraag wel of, naar wij menen, niet te beantwoorden is zonder k*r erin te betrekken. Over de relatie tussen deze aborteerpraktijk en het denkbeeld van karma en reïncarnatie dat toch juist in India ook wijd verbreid leeft, werd in de uitzending niets gezegd.

heuristiek:

‘Zolang …’ 10 / 2

De moderne

westers-weten-schappelijke medische

techniek:

Genius Aetatis

hoofdstuk 8 topos 1.

NRC H’blad 23 03 05, rubriek ‘film’: ‘Ga maar op bed liggen, liefje, het is zo gebeurd’ door Bianca Stigter. De besproken film (‘Vera’ van Mike Leigh) gaat over een vrouw die clandestien abortussen pleegt in het Londen van de jaren vijftig van de vorige eeuw en geeft daar een onrealistisch rooskleurig beeld van. De recensent merkt tussendoor op: ‘ … je gaat er bijna van in reïncarnatie geloven’ – maar wij kunnen niet zeggen welke bijzonderheden van de film haar daartoe aanleiding geven.

Zolang: 8 / 2:

‘Vermelding verdient hier ook het idee dat nieuwe zielen de ouders zouden uitzoeken bij wie ze als kind aan hun volgende incarnatie willen beginnen. Dat wordt van oudsher verteld in esoterische overleveringen.

  Politiek en esoterie is een gevaarlijke mix, maar soms worden ze zó overtuigend door elkaar gehusseld dat er iets over gezegd moet worden.

            Half mei van dit jaar werd het Nederlandse volk door het optreden van minister Verdonk hardhandig met zijn dubbelganger geconfronteerd. ‘Hirsi Ali is alles waar Nederland niet van houdt’, stond als kop boven een paginagroot artikel in de NRC H van 20 mei; ‘ik heb al veel krankzinnigs in de Nederlandse politiek gezien, maar dit overtreft met gemak alles’ gaf Henk Hofland onder de naam S. Montag in dezelfde krant als commentaar.

            Kan het ooit iets worden met k*r zolang esoterie in het publieke debat wordt doodgezwegen – zelfs als een onversneden esoterisch motief als de dubbelganger van een heel volk zó overtuigend openlijk zichtbaar is?

… een gevaarlijke : mix: Zolang 36 / 1:

Politiek en karma

 en reïncarnatie is

een riskante mix.

Sinds ruim twee

eeuwen menen

we dat religie en politiek zo ver mogelijk uit elkaar gehouden moeten worden.

Het leven wordt steeds ingewikkelder. 'Koop tegenwoordig een broodrooster bij het eerste het beste Nederlandse warenhuis, en je krijgt de gebruiksaanwijzing in minstens twee dozijn talen erbij', citeren wij uit De Geschiedenis van De Middernachtszon.

            Met gebruik van (de) multimedia wordt het nog ingewikkelder, maar je moet wel, want de electronische communicatiemedia zijn niet meer weg te denken uit de moderne maatschappij. Onder de titel ‘Cognitive architectures for Multimedia Learning’ geeft Stephen K. Reed in Educational Psychologist 41 (2) 87-98, 2006 een overzicht van wat de moderne cognitieve psychologie leert inzake geheugen, kennisverwerving, begripsvorming in verband met het multimediale aanbod van informatie.

            Relevant in verband met k*r omdat voorzover k*r feit, realiteit, realiteit is, alle kennis over alles op de schop gaat.

De Geschiedenis

van De Middernachtszon;

‘Zolang …’ hoofdstuk 32

… op de schop gaat:

Zolang 6 / 5.

  Het idee van k*r staat en valt met de samenhang tussen ‘denken’ en ‘willen’ volgens het drieledig mensbeeld van de antroposofie. ‘We zouden één woord moeten hebben dat tegelijk “lezen” en “schrijven” betekent’.Dat zegt de hoofdpersoon van de ideeënroman De Geschiedenis van de Middernachtszon (1994).

            Dat lijkt haast een profetische uitspraak, want ‘Internet wordt nu echt interactief’, zoals de titel luidt van een artikel in Intermediair van 25 mei 2006. ‘Sommigen noemen het een revolutie, anderen een inhoudsloze term; niets nieuws onder de zon. Feit is wel dat Web 2.0. razend populair is. Belangrijk verschil met het “oude” web: gebruikers kunnen de inhoud zelf veranderen. … Op Web 2.0. kunnen gebruikers de inhoud van de sites zelf veranderen. Ze kunnen zich uiten en contacten leggen met gelijkgezinden. Doordat feiten en meningen uit verschillende bronnen bij elkaar komen, ontstaan vaak nieuwe vormen van informatie en kan het geheel meer zijn dan de som van de delen’.

            Dat is natuurlijk een uitdaging. In volgende topoi van dit hoofdstuk komen we er op terug.

de inhoud van

de sites zelf

veranderen:

Zolang 3 /5 :

(het is) zinvol

dat de lezer

weet dat hij

zelf tot op zekere hoogte co-auteur van dit essay is.

NRC handelsblad 17 maart 2005: ‘In de rechtszaal kan geheugenverlies van pas komen / over een geheugendetector in de rechtszaal’ door redacteur Rinskje Koelewijn. Bijna halve pagina lang artikel over werk van Harald Merckelbach (Maastricht) met een leugendetector. Van belang omdat het thema waarheid en onwaarheid ook relevant is in verband met k*r.

Zolang: 39: Recht en rechtvaardigheid

  Drie eeuwen geleden stelde de Engelse filosoof Berkeley dat alleen datgene bestaat wat waargenomen wordt. Esse est percipi: ‘zijn’ = ‘waargenomen worden’, meende hij. Tegenwoordig kunnen we eerder zeggen: ‘alleen datgene wat via Google gevonden kan worden, bestaat echt.

            De afgelopen maanden kwam Google sterk in het nieuws in kranten en op de buis. We  citeren uit één artikel (‘Ik wil gevonden worden! Adverteren op Google en de basisregels van zoekmachine-marketing’ NRC H 20 mei 2006): ‘Om op internet vindbaar te zijn, moet je hoog scoren bij zoekmachine Google. Speciale reclamebureaus kennen de beste trucs en zoekwoorden voor Search Engine Marketing’.

            Wat moeten we hiermee? Voorlopig valt het mee. De Stichting Kairos k*r is thans goed vindbaar op Google, en we betalen noch adverteren voor ons k*r-filosofie, maar zal dat zo blijven? 

* Google …: Een heel ander verhaal is de actuele ‘goegelificatie’ van

kennis. Alles wat de mensheid

weet, is via zoek-

machines te vinden

maar het is allemaal alleen de geijkte, uiterlijke, triviale kennis. In verband met k*r is essentiële, innerlijke kennis nodig.

 Trouw / 22 09 05: ‘Spiegelneuronen / Medeleven maakt de mens’ door Martin van der Laan. Van de spiegelneuronen, een speciaal type hersencellen die actief zijn als we waarnemen hoe andere mensen bewegen en die pas eind vorige eeuw ontdekt werden, begint langzamerhand algemeen bekend te worden hoe belangrijk die zijn voor een nieuw mensbeeld in de geneeskunde, de psychologie, de wijsgerige antropologie.

In de esoterie, met name in de antroposofie, was dit al lang bekend. Het kopje boven dit item is een citaat van Krishnamurti en vat dit samen als leidmotief in en voor de opvoeding.

Zolang...: 2 Antroposofie; 10 Esoterie; 12 Filosofie; 35 Perifere identiteit; 56 Wetenschap

NRC H 13 05 05: ‘Christelijke scholen tegen “duisternis” boekenweek’ (‘door een onzer redacteuren’). Voor de kinderboekenweek oktober 2005 was het thema ‘DeToveracademie’ gekozen (Harry Potter and all that) en de Vereniging Bijbel en Onderwijs’ heeft daar bezwaar tegen omdat ‘God zegt dat je niet moet bezig houden met toveren’.

Het artikel citeert een open brief van de Vereniging Bijbel en Onderwijs waarin staat ‘Kinderen leren hun paranormale krachten te gebruiken voor het halen van goede cijfers of het beïnvloeden van de leerkrachten’. Dat laatste lijkt ons op zijn zachtst gezegd overdreven en wij vragen ons af of ze bij de Vereniging Bijbel en Onderwijs zelf echt geloven in het bestaan van paranormale krachten. Op de website van de Vereniging is er meer over te vinden.

Van belang vanwege bezwaren tegen ‘paranormale’ zaken in het algemeen en de benadering van de wereld van de geest alsof het ‘gewoon’ paranormaal was.

Zolang...: 6 Cultuur; 10 Esoterie; 38 Publiek debat

 NRC H 6 mei 2004, achterpagina ‘Filmster’ door Frits Abrahams. Het is een raillerend-columnistisch stukje waarin de auteur verhaalt hoe hij bij een Amsterdams hotel postvat om een glimp op te vangen van een aldaar naar verluidt verblijvende beroemde filmster. Dat leidt tot niets, maar de slotzin van het stukje citeren we: ‘Maar toch, als ik een reïncarnatie-wens mag doen: een jaartje filmster, graag …’.

Zo een zin als de hierboven geciteerde illustreert volgens ons hoe vage noties die op k*r lijken door de bewustzijnen van mensen rondzwerven…

Zolang...: 41 Reïncarnatie; 50 Tijdgeest

  De relatie tussen het christelijk geloof en reïncarnatie is een thema waarover veel onzekerheid leeft, en waarover vaak controverses opduiken.

Maandag 22 mei 2006 eind van de middag spraken vier mensen daarover in het NCRV-televisieprogramma Schepper & Co op Nederland 1: (1) Tineke Veldhuizen, predikant PKN Den Haag, die gedetailleerd over vorige levens vertelde en meer of minder gelooft in reïncarnatie, (2) de niet als professioneel deskundige opgevoerde Hugo van Leeuwen die vertelde hoe hij in een vorige incarnatie als nazi-crimineel in Duitland had geleefd en tegen het einde van de oorlog daarover berouw had gekregen, Simon van der Lugt, predikant gereformeerde kerk Vrijgemaakt Delft die, in de woorden van presentatrix Jacobine Geel, grote moeite heeft met het verhaal van Tineke Veldhuizen’ en daarover ook gepubliceerd heeft in het Nederlands Dagblad, en (4) Bert Jan Lietaert Peerbolte, theoloog en docent aan de Theologische Universiteit Kampen, die zakelijk feitelijk uit de doeken deed dat het orthodoxe christendom uitdrukkelijk tégen de reïncarnatie gekozen heeft.

            Enigerlei nieuws kwam er niet uit. De beide reïncarnatie-gelovigen vertelden gewoon hun verhaal en kregen hoegenaamd geen kritische vragen; de beide theologen debiteerden hun orthodox-gerformeerde resp. zakelijk-historisch-theologische ideeën en inzichten, en dat was het. Van enige wisselwerking was geen sprake, en dat vanuit alle vier ingangen door iemand die zich enigszins in het onderwerp verdiept heeft, nog veel meer en nog veel interessantere dingen gezegd zouden kunnen worden, leek aan de redactie van het programma niet bekend. Maar waarschijnlijk hoort bij de opzet van dit programma dat het simpel moet blijven. De noodzaak om kijkcijfers te scoren is niet te verenigen met programma’s die van de kijker / luisteraar enige denkactiviteit vergen. Dat is jammer. Het was ook niet nodig geweest, want de relatie christendom – k*r is helemaal niet moeilijk - in wezen zelfs een schijnprobleem. De eerste stap richting k*r loopt via de perifere identiteit oftewel het keiharde gegeven dat een deel van de identiteit van ieder mens in zijn medemens leeft. K*r houdt in dat ik [en dit geldt voor ieder mens] een element ben van een meeromvattende wezenheid, soms aangeduid als ‘Hoger Ik’, ook te benoemen als ‘mensheid-ik’ of als ‘wereld-ik’. (Mijn) perifere identiteit is in dat perspectief een soort tussenschakel tussen de entiteit die ‘ik’ zegt en deze meeromvattende wezenheid. In het gewone leven is deze perifere identiteit beperkt tot alle mensen die op enigerlei wijze weet van mij hebben. K*r is de kunst om in de loop van meerdere levens waarin je ‘ik’ kunt zeggen steeds meer identiek te worden met deze meeromvattende ‘ik’-wezenheid, met als uiteindelijk ideaal dat je bij alles wat je denkt, voelt en doet kunt zeggen ‘niet ik, maar de mensheids-ik’. Maar daarmee is meteen de essentie van het christelijke onder woorden gebracht. K*r en christelijke overtuiging zijn twee kanten van één medaille. Dat kun je toch aan nagenoeg ieder mens uitleggen?

* … waarover vaak

controverses opduiken.:
Zolang  42 / 4:

Een heikel punt in

verband met k*r is …

en hier weet ik even

niet hoe ik het het

best kan formuleren.

Het gaat over de

[of: het] christelijke ... –

maar wat moet er

op de plaats van de

puntjes staan?

De christelijke dogma’s,

godsdienst, kerk,

leer, overlevering,

religie, traditie, ... ?

Het: christelijk geloof, levensgevoel, ...?

Trouwens, wat of wie of hoe of waar is of zijn (de of het) ‘christelijk(e)’ eigenlijk?

 NRC H 13 mei Opiniepagina, ‘Religie is zowel dynamiek als dynamiet’; dr. H.H.M. (Bert) Roebben (universitair hoofddocent aan de Theologische Faculteit van de Universiteit van Tilburg). ‘Het verhaal van Pinksteren leert ons dat het mogelijk is om met elkaar over geloof te spreken. We moeten ons laten uitdagen door “de ander” om zo ons zelf beter te leren kennen’.

Op 24 mei 1995 stond in de NRC-Handelsblad een stukje over de gebeurtenis die de volgende dag herdacht zou worden ondertekend door Marieke Brouwer, predikant ('Een wolk onttrok Hem aan hun ogen', NRC-Handelsblad, pag. 32). In dit stukje werd het bericht in het Evangelie over de hemelvaart van Jezus door de dominee gekwalificeerd als ‘misschien wel het meest bizarre’ van de vele ‘ongeloofwaardigheden’ in het Christelijk geloof. Gelukkig hoeft deze ongeloofwaardigheid de moderne mens echter niet van zijn geloof af te brengen want, aldus ds. Brouwer, ‘net zoals het Kerst- en Paasverhaal moet de vertelling van Hemelvaart niet letterlijk maar figuurlijk gelezen en begrepen worden, als een geheel van symbolen’. De moraal is, mede doordat het stukje was afgedrukt op de achterpagina van de krant, de vaste plaats voor allerlei historische beschouwingen en curiosa, óverduidelijk: voor wie zich wetenschappelijk- en filosofisch-politiek-correct gedraagt zijn de bijbelverhalen louter verzinsels, quasi-poëtische inkledingen van raadselachtige overleveringen uit vroeger tijden, die we alleen nog steeds doorvertellen omdat ze bepaalde emotionele behoeften bevredigen. Zo verscheen dat tien jaar geleden in de krant. Kort daarvoor was het probleem van Jezus' leven, werken en opstanding uit de dood op een evenzeer artistiek-speels als wetenschappelijk- en filosofisch-serieuze manier uitgewerkt in een roman van Jacques Neirynck: 'Le Manuscrit du Saint-Sépulchre. Een gerenommeerde en diep-gelovige rooms-katholieke fysicus ontdekt daarin het graf van Jezus - welke draai moet het Vaticaan geven aan deze problematische bevinding? Het antwoord van het Vaticaan zelf is eenvoudig. Ietwat vrij vertaald: ‘wij zijn niet van plan het Paas-mysterie te reduceren tot een nog onbegrepen fysisch mechanisme’ ("Nous ne sommes pas disposés à réduire le mystère de Pâques à un effet physique inconnu. Ne mélangeons pas les genres! A chacun son métier". Jacques Neirynck, Le Manuscrit du Saint-Sépulchre, Paris, les Editions du Cerf, 1994. ) We moeten de verschillende manieren om de werkelijkheid te begrijpen niet door elkaar halen. Schoenmaker, blijf bij je leest!’. Het antwoord dat Neyrinck verzint, is mooier - veel te mooi om hier na te vertellen en dat hoeft gelukkig ook niet want hier gaat het om de algemene strekking van dit soort problemen. Zijn geloof en wetenschap, lichaam en geest twee absoluut verschillende 'genres' die niet 'gemengd' mogen worden, zoals de kardinaal van het Heilig Officie in het geciteerde antwoord predikt? In die vraag ligt het leidmotief van de antroposofische kenleer verborgen. Nee, zo is het niet, luidt het antwoord; lichaam en geest zijn niet absoluut verschillende 'sferen'. Natuurlijk moet men oppassen met het fabriceren van mengsels uit deze twee 'genres' maar intussen metamorfoseren entiteiten uit de sferen zich onophoudelijk tot entiteiten in de andere vice versa. Zonder dàt zou immers ook niet de samenhang van alles met alles kunnen bestaan die inhaerent is in het idee van de vrijheid – en daar gaat het om in verband met k*r.

Zolang...: 2 Antroposofie; 14 geloof; 35 Perifere identiteit; 34 Het zogenaamd paranormale (in verband met de hiernaast genoemde ‘vermenging van de genres’); 54 Vooruitgang (in verband met tien jaar eerder in NRC H gepubliceerde Pinksterbeschouwing)

Is k*r waarheid of bedenksel? Aan die vraag gaan andere vragen vooraf. Een daarvan is de vraag ‘wat is waarheid’?

Op 1 april 2006 had de NRC een bijvoegsel over filosofie. Daarin had ds. Nico ter Linden een groot artikel onder de titel ‘Religie kan in de waarheid wandelen’. In dat artikel komt een passage voor waarin ter Linden de staf breekt over Johannes 1:17 volgens de nieuwe bijbelvertaling. Daar staat namelijk ‘De Wet is door Mozes gegeven, maar goedheid en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen’. Dat woordje ‘maar’ staat niet in de Griekse tekst. In de vanuit de antroposofie geïnspireerde vertaling van Heinrich Ogilvie staat ook niet ‘ … maar …’ [‘Want de Wet is door Mozes gegeven, de Genade en de Waarheid zijn door Jezus Christus geworden´; zo staat het ook in de Statenvertaling]. Ter Linden meent nu dat de nieuwe bijbelvertalers door dit woordje toe te voegen een tegenstelling hebben willen suggereren tussen de joodse traditie en het nieuwe van het christendom doordat ze met hun vertaling ‘een mal en absoluut waarheidsbegrip’ hanteren. De schrijver van een ingezonden brief d.d. 11 april bestrijdt dit, en verdedigt de toevoeging van dit ‘maar’ door te verwijzen naar twee andere plaatsen in het Nieuwe Testament waar volgens hem en de nieuwe bijbelvertalers sprake is ‘van expliciet contrast tussen Mozes en Jezus’, te weten 6:32 en 9:28, maar daar gaat het over een contrast tussen Mozes en de God-Vader waar dus ‘maar’ wel degelijk past.

In zijn conclusie is Ter Linden pessimistisch over de toekomst van de interreligieuze dialoog tussen jodendom en christendom. Wij delen dit pessimisme – maar waarom is het zo moeilijk k*r in deze dialoog te betrekken?

Ogilvie:

Zolang 31 /4